Giáo sư Phan Huy Lê làm việc đến những ngày cuối đời


13h06 ngày 23/6, giáo sư sử học, nhà giáo nhân dân Phan Huy Lê qua đời tại Bệnh viện Bạch Mai, Hà Nội, hưởng thọ 85 tuổi. Sự ra đi của ông khiến các học trò, cũng là những nhà sử học tên tuổi, cảm thấy trống vắng.

Cú sốc lớn đối với giới sử học 

Không giấu được sự bàng hoàng, PGS Nguyễn Mạnh Hà, nguyên Viện trưởng Viện Lịch sử Đảng, chia sẻ đang ngồi viết phần kháng chiến chống Pháp và Mỹ trong bộ Quốc sử để hoàn thành đúng thời hạn nộp bản thảo lần 2 vào cuối tháng 6, thì được biết người thầy yêu quý qua đời.

“Từ lúc đó, tôi không làm được việc gì. Đây là cú sốc quá lớn. Dù biết thầy ốm và tuổi cao, nhưng tôi không ngờ thầy ra đi đột ngột như vậy. Thầy để lại khoảng trống quá lớn trong giới sử học”, PGS Hà bày tỏ.

Là học trò gần gũi với sử gia Phan Huy Lê tròn 50 năm, giáo sư, nhà giáo nhân dân Nguyễn Quang Ngọc tâm sự, không có đau thương, mất mát nào lớn như sự ra đi của GS Lê. Từ khi biết tin, nhiều người gọi cho ông Ngọc, chỉ kịp hỏi “thầy mất rồi à?”, rồi cứ thế bật khóc, không nói thêm được gì nữa.

“Bây giờ tôi trống rỗng vô cùng. Giáo sư Lê là người thầy vĩ đại. Trước đây thầy thương chúng tôi bao nhiêu thì bây giờ thầy nằm xuống chúng tôi thấy trống vắng như không còn chỗ dựa”, ông Ngọc thốt lên nghẹn ngào.

Bức ảnh sử gia Phan Huy Lê mà GS Philippe Papin gửi đến bạn bè, đồng nghiệp cùng thông báo tin buồn về sự ra đi của người thầy đáng kính.

Bức ảnh sử gia Phan Huy Lê mà GS Philippe Papin gửi đến bạn bè, đồng nghiệp cùng thông báo tin buồn về sự ra đi của người thầy đáng kính.

Từ Pháp, GS Philippe Papin – học trò của GS Lê, gửi thông báo đến bạn bè, đồng nghiệp: “Tôi vô cùng thương tiếc và đau đớn báo tin: GS Phan Huy Lê qua đời đêm qua. Với tôi, đây là tổn thất vô cùng to lớn bởi các bạn đều biết tôi từng gắn bó với thầy biết nhường nào… Trong giờ phút đau đớn này, tôi quá xúc động để có thể nói được nhiều hơn“. 

Giáo sư Pháp chia sẻ, đối với ông GS Lê không chỉ là người thầy mẫu mực, tấm gương để luôn noi theo mà còn là người bạn ông yêu mến và trân trọng.

Làm việc đến những ngày cuối đời

Khi giáo sư sử học Vũ Dương Ninh học năm nhất Đại học Tổng hợp Hà Nội thì thầy Phan Huy Lê đã là trợ lý của cụ Đào Duy Anh. “Lúc đó chúng tôi rất phục bởi một thầy giáo trẻ, đẹp trai, nói năng logic, gẫy gọn, làm sáng tỏ được bài của thầy Đào Duy Anh”, GS Ninh nhớ lại. 

Sau khi hiệp định Paris được ký kết năm 1973, thầy Lê dẫn đầu đoàn người làm sử đi vào tận sông Bến Hải để trải nghiệm thực tế không khí chiến tranh. Thầy dành thời gian nói chuyện với sĩ quan, bộ đội về truyền thống đánh giặc của ông cha, làm mọi người rất thích ngành sử.

Kỷ niệm ông Ninh rất nhớ là nhiều lần ở đại hội Hội khoa học lịch sử Việt Nam, GS Lê đề nghị thôi làm chủ tịch. Nhưng mọi người đều không đồng ý, ông đành tiếp tục. Sau đó gặp riêng, lần nào ông cũng trách nhẹ mọi người: “Các ông phải có ý kiến, để tôi thôi làm chủ tịch chứ!”. Đến đại hội lần thứ 7 năm 2015, GS Lê dứt khoát chỉ làm nửa nhiệm kỳ để dành tâm sức cuối đời vào bộ Quốc sử.

Tại Đại hội Hội Khoa học lịch sử Việt Nam 2015, GS Phan Huy Lê trao tặng Chủ tịch nước Trương Tấn Sang bức tượng Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ảnh: Nguyễn Đình Toán.

Tại Đại hội Hội Khoa học lịch sử Việt Nam 2015, GS Phan Huy Lê trao tặng Chủ tịch nước Trương Tấn Sang bức tượng Đại tướng Võ Nguyên Giáp. Ảnh: Nguyễn Đình Toán.

Cũng vì dồn tâm huyết cho bộ Quốc sử đồ sộ nhất từ trước đến nay nên dù ốm GS Lê vẫn miệt mài làm việc. GS Nguyễn Quang Ngọc kể, thấy thầy mệt, gia đình đưa vào viện khám. Các bác sĩ đều đề nghị phải ở lại viện điều trị, nhưng ông nhất quyết không ở và nói “nhà tôi còn bao nhiêu việc”.

Đến nỗi các chuyên gia hàng đầu của Bệnh viện Bạch Mai phải nói rằng tình hình sức khỏe không cho phép và không có lý do gì hơn việc điều trị lúc này, thì GS Lê mới chịu nằm viện. “Nhưng vào viện rồi, cụ vẫn nói chỉ ở lại một vài ngày rồi về thôi vì công việc đang rất nhiều ở nhà”, ông Ngọc rưng rưng kể. 

Từng tham dự cuộc họp của ban biên soạn đề án bộ Quốc sử với Bộ Chính trị, PGS Nguyễn Mạnh Hà chia sẻ rất ấn tượng khi bước vào phòng họp, Tổng bí thư Nguyễn Phú Trọng nhìn thấy GS Phan Huy Lê thì đi rất nhanh đến nói: “Em chào thầy. Hôm nay Bộ Chính trị được nghe các thầy nói về đề án bộ Quốc sử”.

GS Lê đáp lại: “Đây là công việc của Hội mà chúng tôi đã chuẩn bị từ lâu, nay được trình bày với các đồng chí”. Cuộc họp chỉ diễn ra 15 phút bởi Tổng bí thư xác nhận ngay tất cả đề nghị mà GS Lê đưa ra.

Nhân cách lớn

GS Vũ Minh Giang, Phó chủ tịch Hội khoa học lịch sử Việt Nam, chia sẻ “thầy Lê không chỉ là người thầy suốt nửa thế kỷ của tôi mà con là người cha tinh thần trong việc dìu dắt tôi về chuyên môn”. Ông luôn coi GS Lê là người thân trong gia đình, chia sẻ những lúc vui buồn. GS Lê xem ông là học trò thân quý. 

Khi còn sinh viên, ông Giang không có nguyện vọng học sử, nhưng sự cảm hóa của thầy Lê đã giúp ông thấy cái hay, cái đẹp của ngành. “Thầy không chỉ là trí thức lớn của đất nước mà còn với thế giới. Khi thầy mất, rất nhiều bạn bè, học trò từ nhiều nước Mỹ, Anh, Nhật, Pháp… gọi về chia buồn”, GS Giang kể.

Một trong những kỷ niệm sâu sắc cùng thầy đến giờ ông Giang vẫn nhớ là khi ông chuẩn bị đi nghiên cứu sinh ở Liên Xô cũ. Năm 1980, đất nước mới kết thúc chiến tranh nên nghiên cứu về đề tài nghệ thuật quân sự rất phát triển. Ông Giang cũng tham gia viết nhiều bài về chiến tranh, quân sự.

Khi hỏi GS Lê về đề tài nghiên cứu thì nhận được lời khuyên nên chọn đề tài cơ bản, nền tảng của bất cứ thời đại nào, đó là kinh tế – xã hội. Sau đó, ông Giang làm nghiên cứu về chế độ ruộng đất. Đó là nền tảng sau này để ông Giang phát triển. “Tôi biết ơn thầy về tầm nhìn xa trông rộng ấy”, ông Giang chia sẻ.

Tứ trụ sử học Việt Nam đương đại từ trái qua GS Trần Quốc Vượng, GS Đinh Xuân Lâm, GS Hà Văn Tấn và GS Phan Huy Lê với ông bà GS Trần Văn Giàu. Ảnh chụp năm 1996 do GS Lê cung cấp. 

Tứ trụ sử học Việt Nam đương đại từ trái qua GS Trần Quốc Vượng, GS Đinh Xuân Lâm, GS Hà Văn Tấn và GS Phan Huy Lê với ông bà GS Trần Văn Giàu. Ảnh chụp năm 1996 do GS Lê cung cấp. 

Cách đây 20 năm, có tờ báo nhờ PGS Nguyễn Mạnh Hà viết bài về GS Lê, khi ông được giải thưởng Quốc tế văn hóa châu Á Fukuoka Nhật Bản. Lần đầu hỏi, giáo sư từ chối vì “nói về mình sẽ không hay”. Sau đó ông Hà thuyết phục và được thầy đồng ý trả lời về cuộc đời làm việc, cống hiến cho ngành sử học.

Là nhà sử học hàng đầu của đất nước, GS Lê luôn gần gũi với mọi người. GS Vũ Dương Ninh quý nhất cái tình của thầy đối với anh em, học trò. “Gặp ai thầy cũng thăm hỏi chu đáo. Nếu đã hỏi chi tiết nào thì lần sau thầy rất nhớ để tiếp câu chuyện. Vậy nên thầy được rất nhiều người yêu mến”, ông kể.

PGS Nguyễn Mạnh Hà thì xúc động khi lần nào gặp, GS Lê cũng hỏi: “Ông Hà đấy à, công việc chỗ mới có vất vả lắm không?”. 

“Chúng tôi đã mất đi người thầy nhân cách, trách nhiệm, rất tận tuỵ, có tri thức uyên thâm. Tôi học được từ thầy nhiều đức tính, trong đó có ứng xử với công việc phải luôn trách nhiệm”, ông Hà chia sẻ.

Chiều 23/6, Đại học Quốc gia Hà Nội, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam thông báo về sự ra đi của nhà sử học Phan Huy Lê và chương trình lễ tang.

Lễ viếng và truy điệu GS Phan Huy Lê tổ chức từ 7h30 đến 10h ngày 27/6, tại Nhà tang lễ quốc gia số 5, Trần Thánh Tông, Hà Nội. Lễ an táng vào 13h, tại Công viên nghĩa trang Vĩnh Hằng.



VnExpress

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *